پوشیدن یک کفش نامناسب، کفشی که هر روز می پوشیم می تواند بی صدا الگوهای راه رفتن را به هم بزند، فشار را از مسیر درست خارج کند و به مرور باعث فرسودگی مفاصل زانو و کمر شود، نکته مهم اینجاست که این فرسایش معمولاً آرام و تدریجی پیش می رود و وقتی متوجه می شویم که درد مزمن شده یا محدودیت حرکتی آمده، در این مقاله قرار است دقیق و کاملا کاربردی بفهمیم کفش نامناسب چطور بی صدا مفاصل زانو و کمر را فرسوده می کند، چه نشانه‌هایی دارد، چطور تشخیصش بدهیم و چطور کفش درست انتخاب کنیم تا جلوی آسیب گرفته شود.
1- کفش فقط یک پوشش نیست، بخشی از سیستم حرکتی بدن است:
بدن ما برای راه رفتن یک زنجیره حرکتی دارد، از کف پا تا مچ، زانو، لگن و ستون فقرات، هر قطعه این زنجیره اگر از مسیر طبیعی خارج شود، قطعه بعدی هم مجبور می شود برای جبران تغییر کند، کفش در واقع سطح تماس بدن با زمین را تغییر می دهد، یعنی همان جایی که نیرو وارد بدن می شود و دوباره به زمین برمی گردد، وقتی کفش مناسب باشد، این نیروها پخش می شوند و مفاصل در راستای درست حرکت می کنند، وقتی کفش نامناسب باشد، نیروها متمرکز می شوند و مفاصل مجبور به جبران می شوند، همین جبران‌های کوچک ولی تکراری، همان فرسایش بی صدا هستند.
2- کفش نامناسب دقیقاً چطور زانو را فرسوده می کند:
فرسودگی زانو یعنی آسیب تدریجی به غضروف، مینیسک، تاندون ها و رباط ها، خیلی وقت‌ها درد ابتدا خفیف است، مثلاً بعد از پیاده روی، بعد از پله، یا وقتی از جا بلند می شوی، کفش نامناسب چند مکانیزم اصلی دارد که زانو را درگیر می کند.
2-1- تغییر راستای زانو با پروناسیون یا سوپیناسیون
اگر کفش پشتیبانی کافی نداشته باشد، کف پا ممکن است بیش از حد به داخل بخوابد، پروناسیون بیش از حد باعث می شود ساق و سپس زانو به داخل بچرخد، این چرخش کوچک باعث می شود فشار به بخش داخلی مفصل زانو بیشتر شود، در درازمدت این یعنی سایش غضروف در یک سمت زانو و زمینه برای آرتروز زانو.
از آن طرف اگر کف پا به بیرون بچرخد و سوپیناسیون بیش از حد باشد، فشار به بخش خارجی زانو و همچنین به مچ پا و ساق زیاد می شود، نتیجه می تواند درد خارجی زانو و مشکلات نوار ایلیوتیبیال باشد، مخصوصاً در افرادی که زیاد پیاده روی یا دویدن دارند.
2-2- کفش با کفی سفت یا بدون جذب ضربه
کفش‌های خیلی سفت یا کفش‌هایی که ضربه را نمی گیرند، مثل بعضی کفش‌های رسمی ارزان یا کتانی‌های فرسوده، ضربه هر گام را مستقیم به زانو می فرستند، اگر روزی چند هزار قدم راه بروی، یعنی چند هزار ضربه تکراری، زانو برای تحمل ضربه ساخته شده، اما نه بدون کمک عضلات و کفش مناسب، وقتی جذب ضربه کم باشد، عضلات زودتر خسته می شوند و مفصل بیشتر فشار می بیند.
2-3- اختلاف ارتفاع پاشنه تا پنجه و فشار به زانو
اختلاف ارتفاع پاشنه تا پنجه یعنی پاشنه بالاتر از جلوی کفش باشد، در کفش‌های پاشنه بلند و حتی بعضی کفش‌های روزمره هم دیده می شود، این حالت مرکز ثقل بدن را جلو می برد، زانو بیشتر خم می شود و فشار مفصل جلوی زانو و کشکک بالا می رود، نتیجه می تواند درد جلوی زانو و تشدید مشکلات کشککی باشد.
2-4- پنجه تنگ و تغییر الگوی گام
درزمانی که پنجه کفش تنگ باشد، انگشت‌ها آزاد نیستند، پا برای جا شدن در کفش شکل طبیعی خود را از دست می دهد، نتیجه معمولاً کوتاه شدن گام، چرخش غیرطبیعی پا و تغییر زمانی تماس پا با زمین است، این تغییرات کوچک می تواند فشار را به زانو منتقل کند، مخصوصاً اگر فرد ساعت‌های طولانی سرپا باشد.
3- کفش نامناسب چطور کمر را فرسوده و خسته می کند
کمر یک سیستم است شامل دیسک ها، مفاصل بین مهره ای، عضلات عمقی، فاشیا و لگن، کفش نامناسب با تغییر زاویه لگن و ستون فقرات می تواند خستگی عضلات و فشار دیسک را بالا ببرد و به کمر آسیب بزند.
3-1- پاشنه بلند و افزایش قوس کمر
وقتی پاشنه بلند می پوشی، لگن به جلو می چرخد و گودی کمر بیشتر می شود، در این حالت عضلات پشت کمر و مفاصل کمری تحت فشار قرار می گیرند، اگر این حالت هر روز تکرار شود، بدن کم کم آن را به عنوان وضعیت عادی می پذیرد و درد مزمن شکل می گیرد، مخصوصاً در افرادی که عضلات شکم ضعیف دارند یا زیاد می ایستند.
3-2- کفش کاملاً تخت و بدون ساپورت قوس
کفش کاملا تخت هم می تواند مشکل ساز باشد، چون قوس کف پا پشتیبانی نمی شود و پا به سمت پروناسیون می رود، این حالت چرخش داخلی ساق و ران را زیاد می کند و لگن را از تراز خارج می کند، لگن که کج شود، ستون فقرات هم برای جبران منحرف می شود، نتیجه می تواند درد یک طرفه کمر یا اسپاسم عضلات باشد.
3-3- کفش فرسوده یعنی کج شدن نامحسوس بدن
یکی از بدترین حالت‌ها کفشی است که ظاهرش خوب است اما کفی آن از داخل خوابیده، بسیاری از افراد یک لنگه را بیشتر می سایند، مثلاً بیرون پاشنه یا داخل پنجه، وقتی این سایش رخ می دهد، بدن هر روز چند ساعت روی سطح کج می ایستد، این یعنی لگن کمی کج می شود و عضلات کمر برای صاف نگه داشتن بدن بیشتر کار می کنند، این همان خستگی بی صدا و فرسایش تدریجی است.
4- نشانه‌های هشدار که می گوید کفش تو به زانو و کمر فشار می آورد:
اگر این نشانه‌ها را داری، به کفش به عنوان یک عامل جدی نگاه کن:
1، درد جلوی زانو بعد از پیاده روی یا پله
2، درد یک طرفه کمر بعد از چند ساعت سرپا بودن
3، احساس کشیدگی در ساق یا پشت ران
4، درد پاشنه پا یا التهاب کف پا به خصوص صبح‌ها
5، سایش نامتقارن کف کفش، مثلاً یک سمت بیشتر خورده باشد
6، احساس خستگی شدید پاها با وجود فعالیت معمولی
7، صدا دادن مفصل زانو همراه با درد یا قفل شدن‌های خفیف
8، بی حسی انگشت‌ها یا فشار روی پنجه پا به خاطر تنگی
5- تست های ساده در خانه برای تشخیص کفش نامناسب
این تست ها تشخیص پزشکی نیستند، اما برای فهمیدن مشکل خیلی به شما در خرید کفش مناسب کمک می کند:
5-1- تست سایش زیر کفش
کف کفش را نگاه کن، اگر سایش عمدتاً یک طرف پاشنه است، احتمالاً الگوی گام نامتعادل است، اگر سایش در داخل کفش و سمت قوس زیاد است، احتمال پروناسیون بیش از حد وجود دارد.
5-2- تست ایستادن روی یک پا
بدون کفش جلوی آینه بایست، روی یک پا بایست و ببین زانو به داخل می افتد یا نه، اگر زانو به داخل سقوط می کند، احتمالاً ضعف عضلات لگن و پروناسیون پا درگیر است، کفش نامناسب این وضعیت را تشدید می کند.
5-3- تست انگشت و پنجه
پا را داخل کفش بگذار و انگشت‌ها را تکان بده، اگر انگشت‌ها فضای حرکت ندارند یا روی هم فشار می آید، پنجه کفش تنگ است و در درازمدت الگوهای راه رفتن را تغییر می دهد.
5-4- تست خم شدن کف کفش
کفش را با دست خم کن، کفش باید در قسمت پنجه خم شود، اگر از وسط کفش یا نزدیک پاشنه خیلی خم می شود، یا اگر اصلاً خم نمی شود، احتمال اینکه راه رفتن طبیعی تو را خراب کند بالا می رود.
نتیجه گیری
کفش نامناسب می تواند بدون سر و صدا با تغییر راستای پا، افزایش ضربه و به هم ریختن تعادل لگن، مفاصل زانو و کمر را در مسیر فرسایش قرار دهد، اگر نشانه‌هایی مثل درد بعد از پیاده روی دارید کفش پیاده روی بپوشید یا خستگی غیرعادی پاها، سایش نامتقارن کفش یا کمردرد یک طرفه داری، بهتر است کفشت را جدی بررسی کنی، انتخاب کفش با پنجه جادار، جذب ضربه مناسب، ساپورت قوس متعادل و پاشنه پایدار یک سرمایه گذاری واقعی برای سلامت زانو و کمر است.
