موقوفات نسخه ای جامع برای همه امامزاده ها و بقعه ها است


این کارشناس مرمت گفت: تصمیمات بنیاد بناها و بقاع مذهبی در بسیاری از موارد غیرقابل بخشش است.

داوود اسدالله وش، کارشناس ارشد مرمت آثار فرهنگی و تاریخی در گفت وگو با ایسنا، با تمجید از عملکرد مرمت در ایران، به نقاط ضعفی در این زمینه اشاره کرد.

وی در خصوص مرمت آثار تاریخی گفت: اگر بخواهم وضعیت حفاظت و مرمت را در یک جمله بیان کنم باید بگویم: وضعیت مرمت در ایران بد نیست. این مورد هم از نظر کمی و هم از نظر کیفی قابل بررسی است. ما در کیفیت بسیار خوب هستیم، اما در کمیت نه. تعداد آثار تاریخی ایران بسیار زیاد است و بالعکس تعداد بناهایی که در حال مرمت هستند کمتر است. این در حالی است که کیفیت مرمت آثار تاریخی در ایران نسبت به مرمت در سایر کشورها در وضعیت مناسبی قرار دارد و مرمت در ایران در سطح بین المللی در حال انجام است و وضعیت بسیار بهتر از بسیاری از کشورهای دارای آثار تاریخی شناخته شده است. زمانی که دانشجوی مرمت بودم و می‌خواستم رشته تحصیلی خود را برای کسی توضیح دهم، گوش‌هایش زنگ می‌خورد و خانه‌های تاریخی را از دیرباز «قدیمی» می‌گفتند. همین که پاسخ به موضوع بافت تاریخی شیراز در جامعه ما متجلی می شود، به این معناست که آگاهی، شادی و رویکرد جامعه به آثار تاریخی تغییر کرده و ارزش آن ها را درک کرده اند.

اسدالله وش حضور کارشناسان مجرب و نیروهای آموزش دیده (استادان) در این زمینه را یکی دیگر از نیروهای بازآفرینی در ایران دانست و گفت: استادان ماهر قبل از انقلاب و چندین سال پس از انقلاب در اداره کل باستان شناسی و سازمان میراث فرهنگی مشغول به کار شدند اما سی نفر. سال ها پیش جوانانی که در این رشته تحصیل نمی کردند با اساتید مجرب وارد این رشته شدند تا از تجربیات آنها برای کسب مهارت استفاده کنند. بسیاری از این جوانان توسط سازمان‌های دولتی استخدام نمی‌شوند و تیم‌های توانبخشی از توان و تجربه آنها استفاده می‌کنند. بنابراین من فکر نمی کنم که استادان دور ماندند. در عین حال متأسفانه همکارانی هم هستند که با توجه به تجربه اساتید، آنها را غیر ضروری می دانند و به تعویق می اندازند.

مرمت یک کار ساختمانی نیست

وی افزود: بنابراین وضعیت بهبود در ایران نامطلوب نیست، اما دلایلی نیز وجود دارد که ضعف‌هایی را در این زمینه نشان می‌دهد. مرمت یک رویداد فیزیکی نیست، بلکه یک فرآیند علمی است و از لحظه ملاقات و مطالعه بنا آغاز می شود و می تواند سال ها ادامه یابد. در ساختمان‌هایی که بسیار ارزشمند هستند، تعمیرات و حفاظت به‌عنوان یک فرآیند مستمر انجام می‌شود و ساختمان‌هایی که در حال بهره‌برداری هستند به‌طور متناوب قابل تعمیر هستند. به طور کلی، برای هر ماده دست ساز که تحت پردازش روی قرار می گیرد، فرآیند فرسایش بلافاصله پس از نصب و قرار دادن آن بر روی بنای تاریخی آغاز می شود. بنابراین هر بنای تاریخی بر اساس این قانون فرسایش می یابد. هر اثر تاریخی نیاز به حفاظت و مرمت دارد که باید در کوتاه مدت یا بلندمدت انجام شود و روند فرسایش آن کنترل و عمر آن افزایش یابد.

این کارشناس مرمت با بیان اینکه یکی از آسیب هایی که در برخی از مرمت ها رخ می دهد، آسیب به هویت بنای تاریخی است، گفت: برخی از آثار تاریخی شهرها پس از مرمت هویت و اصالت تاریخی خود را از دست می دهند. اکثر معماران معمولاً بدون توجه به اصول حفاظت و مرمت، حتی قوانین ملی و میراث، با بسیاری از مداخلات و کارهایی که در ساختمان انجام می دهند، این کار را انجام می دهند. یادبود مانند یک متن تاریخی است، هر کلمه و جمله آن به سلیقه ما تغییر می کند، متن اصالت و هویت خود را از دست می دهد. هر تغییری باید برای حفظ یا مقدمه حفظ آن باشد نه زیباسازی. بنابراین مرمت کننده حق قضاوت در مورد اثر تاریخی را ندارد.

وی ادامه داد: در مرمت اصلی به نام برگشت پذیری داریم اما در برخی موارد این اصل رعایت نمی شود یا قابل رعایت نیست. اما کارشناسان مرمت باید سعی کنند تا حد امکان به این اصل پایبند باشند. این اصل پیش بینی می کند که در مرمت یک بنای تاریخی خطایی رخ دهد و با رعایت این اصل می توان این خطا را اصلاح کرد. اگر در مرمت یک بنای تاریخی فاجعه ای رخ دهد، مانند استفاده از سازه بتنی در ساختمانی با قدمت ۷۰۰ سال که به طور بالقوه به سازه سازه آسیب وارد می کند، این اصل اتفاق نمی افتد یا اگر رخ دهد، اتفاق می افتد. قابل درمان است خشن و مضر است.

اسدالله وش همچنین گفت: معماری و فرهنگی، کالبدی، مادی و فنی، پیشینه تاریخی و حافظه جمعی هویت یک اثر تاریخی را تشکیل می دهد. اگر کاری کنیم که به هر یک از این ستون ها آسیب بزنیم، هویت ساختمان را مخدوش کرده ایم. بنابراین هویت یک بنای تاریخی مجموعه ای از عناصر مختلف است که در مطالعه بنا و عملکرد تاریخی آن می شناسیم و باید تا حد امکان در حفاظت از آنها بکوشیم.

وی افزود: برخی از بناها با در نظر گرفتن مفهوم تاریخی بنا در حال مرمت هستند. شاید این مرمت از نظر فنی ایراد نداشته باشد اما حال و هوای بنا و خاطره ذهنی آن را دیگر نمی توان حس کرد. در هر دوره تاریخی ممکن است الحاقاتی به بنا اضافه شود، مثلاً در مسجد سپهسالار تهران که مربوط به دوره قاجار است، الحاقات در دوره پهلوی انجام شده است. در مرمت این بنای تاریخی بر مبانی نظری آن شاید بتوان به این نتیجه رسید که بنا را از دوران تاریخی به حالت اولیه بازگردانیم، اما از سوی دیگر نمی توان از الحاقات دوره پهلوی آن چشم پوشی کرد. زیرا آنها ارزشمند و بخشی از یک هویت تثبیت شده هستند. همه این اقدامات غیراصولی پس از مدتی هویت فرهنگی، تاریخی، زیبایی شناختی و میراث ناملموس موجود در بناها و بافت های تاریخی را از بین می برد. کاری که ما انجام نمی دهیم در حفاظت و بازیابی کاری که انجام می دهیم بسیار مهم است.

اوقاف یک نسخه جامع جامع برای همه امامزاده ها است

این کارشناس ارشد مرمت اشیاء فرهنگی و تاریخی رویکرد برخی از صاحبان بناهای تاریخی را یکی دیگر از نقاط ضعف در حوزه مرمت آثار تاریخی دانست و اظهار داشت: رویکرد غیرفرهنگی گاه به ضرر یک بنای تاریخی است. با این حال، بناهای تاریخی داریم که رویکرد مالکان آنها به مرمت، اصالت بنا را قربانی کرده است، مثلاً تصمیمات بنیاد کلیساها و زیارتگاه ها در بسیاری از موارد غیرقابل بخشش است. بسیاری از زیارتگاه ها و مقبره ها پس از این تصمیمات به گونه ای تغییر کرده اند که هیچ توهین و استدلالی نمی تواند سابقه آنها را ثابت کند.

وی افزود: در دو دهه گذشته عکسی از مزار شهدا در رودبار گیلان دیده ام، این عکس معماری اقلیمی زیبا و مقبره های متناسب با اقلیم و فرهنگ را نشان می دهد، اما با آن چه کرده اند؟ سازمان بنیاد برای همه بقعه ها و امامزاده ها رونوشت انفرادی دارد که همگی باید دارای گلدسته، صحن و شبستان باشد. آیین های زیارتی ساختمان های کلیسا متاثر از معماری تاریخی و آب و هوای منطقه است. وقتی بدنه ساختمان زائر را عوض می کنیم، تمام آداب و رسوم مرتبط با آن را نیز از بین بردیم. نمونه دیگر فاجعه ای است که بنیاد مسکن در روستاهای تاریخی کشور انجام می دهد، باز هم برای همه روستاهای تاریخی یک نسخه می دهد. در حالی که روستای شمال کشور دارای اقلیم، فرهنگ و سنت های معماری متفاوتی نسبت به روستای سیستان و بلوچستان است. البته اخیراً کمی بهتر شده است و سعی دارند در این روستاها مطالعات معماری انجام دهند.

آیا تغییر کاربری بناهای تاریخی باعث تخریب یا جلوگیری از تخریب می شود؟

وی در قسمت بعدی این گفت و گو، تعریف کاربری جدید و مرمت بناهای تاریخی را یکی از اقدامات مثبت در حوزه مرمت دانست و به نقاط ضعف این رویکرد اشاره کرد و توضیح داد: یکی از رویکردهای نجات آثار تاریخی این است که تعریف یا تغییر کاربری بناهای تاریخی در واقع این اقدام باعث احیای این بناها می شود اما باید توجه داشت که برای هر بنا نمی توان هر کاربری را فراهم کرد و این اقدام به نوع مرمت و بنای تاریخی مربوط می شود. ما چندین سطح در مرمت داریم. «مرمت حفاظتی»، در این سطح از مرمت، ساختمان را با اقدامات مستمر، نظارت فنی و ابزاری در همان بدنه موجود به عنوان فرآیند حفاظتی مجموعه «پرسپولیس» حفظ می کنیم. سطح بعدی «مرمت» است که در آن بنا را با اقداماتی که می‌تواند شامل مداخلات اصولی باشد محافظت می‌کنیم و ارزش‌ها و معانی آن را می‌خوانیم و ارائه می‌کنیم، مثلاً بنای «علیقاپو» را مرمت می‌کنیم که جان می‌گیرد. ادامه خواهد داد، اما ما به او کاربر جدیدی نمی دهیم. سطح سوم «مرمت جامع» است، در این نوع مرمت بنای آسیب دیده را مرمت می کنیم و با دادن کارکرد و کاربری جدید به آن اجازه می دهیم مانند مرمت هایی که در بسیاری از خانه های تاریخی انجام می شود زنده بماند. در این عمل ما حق دخالت زیاد در بنای تاریخی را نداریم و باید به تمامی اصول دو سطح دیگر پایبند باشیم. اگر مشاور، طراح و ناظر نقش خود را در بازیابی جامع تیم فنی به خوبی ایفا کنند، مشکلات و آسیب های موجود در بازیابی به حداقل می رسد.

این کارشناس مرمت همچنین معتقد بود تغییر کاربری و مرمت مناسب بناهای تاریخی می تواند از تخریب آنها جلوگیری کند. این تضاد در همه جای دنیا وجود دارد، اما توجه داشته باشید که وقتی صاحب یک اثر تاریخی هستید، فقط مالک بدنه آن هستید، نه معنی و فرهنگ پشت آن، بنابراین حق ورود و مالکیت اموال غیراصولی که معانی را تحریف می کند، ندارید. و ارزش های آن کار روش های مختلفی برای حفظ آثار تاریخی در سراسر جهان امتحان شده است، به عنوان مثال در اسپانیا و برخی از کشورهایی که بافت تاریخی شهر مهم است، نمای ساختمان ها حفظ شده و بدنه آن حفظ شده است. ساختمان تخریب و بازسازی شده است. در برخی از خانه های اروپایی نمای داخل ساختمان از اهمیت و ارزش بیشتری برخوردار است در حالی که در معماری ایرانی نمای داخلی بنای تاریخی نیز اهمیت دارد. بنابراین چنین راهکاری در بسیاری از آثار تاریخی ایران مناسب نیست. ما حافظه را بازیابی می کنیم تا از آن محافظت کنیم، تا با استفاده جدید از آن، زندگی آن را تضمین کنیم، اما باید مراقب باشیم که چه چیزی قربانی می کنیم. اگر فرآیند مرمت به درستی انجام شود، یعنی بررسی تاریخ، فرهنگ، معماری، آسیب شناسی و طراحی مرمت به درستی و کامل انجام شود، تغییر کاربری برای ساخت مفید خواهد بود.

ضعف صندوق احیا و بهره برداری از بناهای تاریخی

اسدالله وش در ادامه به پروژه های مرمتی صندوق مرمت و بهره برداری از آثار تاریخی و فرهنگی اشاره کرد و کمبود نیروی متخصص کافی برای نظارت بر پروژه های مرمت را از ضعف صندوق دانست و اظهار داشت: صندوق مرمت با یک «سند مرمت» ایجاد شد. طرح پردیسان. این طرح نمونه های خارجی داشت و در کشورهای دیگر اجرا شد و در برخی کشورها موفق بود. در ایران بسیار موفق بوده است، اما با گذشت زمان و افزایش واگذاری بناهای تاریخی به صندوق احیا و بهره برداری، کارشناسان این صندوق توان و توان نظارت و نظارت بر این بازسازی ها را نداشتند. پروژه ها. در واقع ضعف صندوق بازیابی در مواردی رخ می دهد که فرآیند نظارت بر صندوق بازیابی کاهش یابد. تغییر دولت نیز به این معنا بوده است که این صندوق روند تدارکات و تعمیرات ثابتی ندارد.

وی افزود: هر پروژه یک مجری (تامین کننده)، یک طراح، یک ناظر و یک مجری دارد که می تواند طراح و ناظر یک نفر باشد. باید بپذیریم که هر مجری علاوه بر وظیفه اش به دنبال منفعت مادی است و اگر اینطور نبود، برای مرمت آثار تاریخی کار خود را ایجاد نمی کرد. مزیت مالی به معنای تسریع روند، احتمالاً استفاده از مواد ارزان‌تر و نادیده گرفتن موارد نامرئی است. در این میان نظارت بر ساخت و ساز می تواند با دستورالعمل های صحیح از بروز چنین حوادثی جلوگیری کند. اگر هر یک از عناصر پروژه بازیابی کار خود را به درستی و در زمان مناسب انجام ندهد، روند بازیابی نتیجه خوبی نخواهد داشت.

این کارشناس مرمت همچنین درباره ورود بخش خصوصی به عرصه مرمت گفت: به نظر من در هر حوزه چه در حوزه مرمت بناهای تاریخی و چه در حوزه های دیگر، بخش خصوصی نتایج مثبت و منفی دارد. . وی ادامه داد: در این راستا نظارت بر عملکرد این بخش مهم است، هر بخش خصوصی به دنبال نیازها و منافع خود است، حضور آن در عرصه مرمت آثار تاریخی بسیار خوب است و باید از آن استقبال کرد، اما روند احیای این بخش باید تحت نظارت کسانی باشد که در این حوزه مسئولیت دارند، نه بخش خصوصی که او در این حوزه به بهانه اینکه سرمایه گذار است، می پسندد.

منبع: ایسنا